شێعر
شێعری وه‌رگێڕدراو
ده‌نگ‌ودیمه‌ن
گفتوگۆ
وێنه‌ی ئه‌مجاره‌‌
avatar


ڕاسپارده‌

6 Dec 2009

به‌ بێ ئه‌وه‌ى زه‌ینم ئاماده‌ى ئه‌وه‌ بێ‌ شیعرێکى لێ بکه‌وێته‌وه‌، دواى بیستنى هه‌واڵى مه‌رگى جینایه‌تکارانه‌ى چوار سه‌رداری شۆڕشگێڕى تورکمان - تۆماج، مه‌خدووم، واحیدى و جورجانى- که‌ ته‌رمه‌کانیان له‌ بن پرده‌ کۆنێک، له‌ 157 کیلۆمیتریى زیندانه‌که‌یان ”دۆزرایه‌وه‌“، خه‌ریکى نووسینى ”ئه‌م دێڕانه‌“ بووم و زووتر گه‌ڵاڵه‌که‌یم داڕشتبوو، که‌ هه‌ڵبه‌ت له‌ نووسینى شیعردا من واناکه‌م له‌ پێشدا گه‌ڵاڵه‌ى بۆ داڕێژم، به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ى نووسینه‌که‌ بگاته‌ کۆتایى، له‌ بابه‌ت که‌سایه‌تیى پۆڵایینى سه‌ردارێکى گه‌وره‌ى دیکه‌ شتى به‌ڕاستى سه‌رسووڕهێنه‌رم بیست که‌ ئه‌ویش کاک فوئاد بوو. وام له‌بیره‌ ڕۆژی دواتر‌ هه‌واڵى کوژرانى سه‌عیدى سووڵتانپوور بڵاوبووه‌وه‌. ئه‌م چه‌ند دێڕه‌، به‌ بێ ئه‌وه‌ى پێویست بێ سه‌رجه‌م به‌ شیعر ناودێر بکرێ، پێشکه‌ش ده‌که‌م به‌ یادى به‌رزی ئه‌و شه‌ش مرۆڤه‌ شه‌ریفه‌.
ئه‌حمه‌دى شاملوو

ڕۆڵه‌ شیرینه‌که‌م، ماهان!
هه‌سته‌ بچۆ
ئه‌و کۆڵانه‌ى لاى خواره‌وه‌.
خانوویه‌کى لێ ده‌بینى که‌ سه‌کۆیه‌ک له‌ پێشیه‌تى
پیره‌ پیاوێک کز و لاواز
له‌ سه‌ر سه‌کۆى پێش ماڵه‌که‌ دانیشتووه‌.
که‌وایه‌کى ئاودامانى له‌ به‌ردایه‌ ڕه‌نگ گوڵناره‌
ده‌ڵێى هه‌موو خه‌مى جیهان
له‌و شانه‌ کزه‌ى ئه‌و باره‌.
چاوه‌کانى تورکمانین
که‌ بیبینى ده‌یناسییه‌وه‌.

بچۆ پێش و
به‌ ده‌نگى به‌رز
(چونکه‌ ئێستا ماوه‌یه‌که‌
گوێچکه‌ى هێندێک گران بووه‌)
بڵێ: "رۆژ باش!"
سه‌ر هه‌ڵده‌بڕێ و
به‌ بزه‌یه‌کى خه‌فه‌تاوى به‌ ڕووته‌وه‌ پێده‌که‌نێ و
ماچت ده‌کا.
تۆ ناوى خۆتى پێ بڵێ و
پێشى بڵێ نه‌وه‌ى منى و
ڕاسپارده‌ى منت پێیه‌.

(خۆى ناوه‌ى مه‌ختوومقوڵی‌یه‌
له‌ بیرت بێ)
پاشان له‌ زمانى منه‌وه‌
ئه‌م شتانه‌ یه‌ک یه‌که‌
به‌ خزمه‌تى بگه‌یه‌نه‌:
"_هه‌ىداد، مه‌ختووم
ئه‌مه‌ کامه‌ زینده‌خه‌وه‌ به‌ بێدارى
دوو چاوه‌که‌ى من ده‌یبینن؟
کام په‌یامى پڕ له‌ ڕه‌مز و نهێنییه‌
که‌ بێ که‌لام
له‌ نێو خه‌ونى ئاڵۆزاوى شه‌وانه‌ى من
هاوار ده‌کا؟
خه‌وى قورسى په‌رێشانى و عه‌وداڵییه‌
به‌ڵام ئه‌من وا تێده‌گه‌م
که‌ ته‌عبیر و لێکدانه‌وه‌ هه‌ڵناگرێ.
خه‌و ده‌بینم
چه‌ند پیاوێکین
له‌ تاریکیى شه‌وه‌زه‌نگدا
ئه‌وا له‌ نێو گۆڕستانێکى بێمێژوو
به‌ شوێن شتێکدا ده‌گه‌ڕێین.

شه‌وێکى سه‌یر و پڕڕازه‌:
تاریکایى
خه‌ست و چڕومه‌ند وه‌ستاوه‌
له‌و دیوى سنوورى مه‌کان،
شوێنیش ده‌ڵێى
مه‌زارێکى کۆنینه‌ى بێسه‌ره‌تایه‌
له‌ کۆتایى کات و زه‌مان.

زه‌و‌ى له‌ مێژه‌ مردووه‌ و
تاقى شین و مۆرى ئاسمان
پۆلێک ئه‌ستێره‌ى پێوه‌یه‌
له‌ زۆنگاوى تاریکیدا سیس و کزبوون.

ئێمه‌ به‌ڵام
ده‌ڵێى هه‌موومان ده‌زانین
بۆ دیتنه‌وه‌ى چى ده‌گه‌ڕێین،
ئه‌گه‌رچى هیچ بیریشى لێ‌ناکه‌ینه‌وه‌
به‌کردارمان، ده‌ڵێى کۆمه‌ڵێک پیاوى واین
پێش ئیراده‌و ته‌ما و تواناى خۆمان که‌وتووین.

گه‌رچى گڕى هیچ قازانجێک
هێنده‌ى سه‌رى په‌نجه‌ى ماندوو گه‌رمه‌وه‌ کا
هانده‌رى جۆششمان نییه‌
هیچ هه‌ستێکیش له‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ ده‌رووندا
کۆسپى ڕێى کۆششمان نییه‌.
پاچ و نوێڵ و پێمه‌ڕه‌
به‌بێ وه‌ستان هه‌ڵپه‌یانه‌
هه‌تا په‌رده‌ى سه‌ر نهێنى
هه‌ڵده‌نه‌وه‌.

(هه‌ناسه‌م سارد مه‌ختوومقوڵى
گه‌لێک جار ئه‌م زینده‌خه‌وه‌م
به‌ چاوێکى ڕووت و په‌تی و
به‌ سه‌رێکى کاس و هیلاک
دیتوه‌ته‌وه‌.)
له‌ ناکاوێک
ده‌رگاى سه‌ردابێک
ئه‌وه‌تا!

(هه‌موومان مات و سه‌رسوڕماو
چاو له‌ چاوى یه‌کتر ده‌که‌ین.
نا! هه‌ڵه‌م کرد کاتێک وتم
ده‌مانزانى بۆ دیتنه‌وه‌ى چى ده‌گه‌ڕێین!)
مه‌شخه‌لێک داده‌گرسێنم
ده‌خزێمه‌ ناو سه‌ردابه‌که‌ و
چاو ده‌بڕمه‌ ئه‌و دیمه‌نى
پڕ له‌ ترس و دڵه‌خۆرپه‌:

باوک و باپیران ده‌بینم
یه‌که‌ یه‌که‌ له‌ سه‌ر چه‌ورى و داڕزیویى ڕه‌شى زه‌وى
ته‌رمیان نێژراوه‌ له‌و شوێنه‌،
_ئێسقانى ڕووت_
نه‌ پیستێکه‌ و نه‌ گۆشتێکه‌ و
نه‌ ته‌ڕایى چۆڕێک خوێنه‌.

چاوه‌کانیان به‌ڵام هێشتا
هه‌ر زیندوون و له‌ کالانه‌ى وشکى سه‌ردا
به‌ملاو به‌ولادا ده‌گه‌ڕێن
نیگه‌ران و زیت و وریا.

له‌ به‌رده‌میان دێمه‌ سه‌ر چۆک
سه‌رى قورسم داده‌خه‌م و هه‌ر به‌ گریانه‌وه‌ ده‌ڵێم:
”هۆ باوکه‌کان!
نیگه‌ران و دڵ له‌ دواى چین؟
ئێمه‌ هه‌موو پێ له‌ خه‌تاى خۆمان ده‌نێین.
ئه‌وه‌ سزاى تاوانمانه‌
که‌‌وا ئێستا سه‌رگه‌ردانین
له‌ وڵاتى ترس و خۆف و
کات و ده‌مى نه‌زانراودا.
وا خه‌ریکه‌ له‌ بن بارى زنجیره‌کان
پشتمان ده‌شکێ.
ئازاى له‌شمان برینداره‌ و
هه‌ر هه‌موو خوێنى لێده‌تکێ.
هێنده‌ش سووک و
هێنده‌ شانمان کراوه‌،
نه‌ده‌توانین له‌ شه‌رمانا دڵۆپێک ئه‌سرین هه‌ڵڕێژین
نه‌ ده‌وێرین له‌ ترسانا هه‌ناسه‌ى ئاخێک هه‌ڵکێشین...
نیگه‌ران و دڵ له‌ دواى چین؟
ئێمه‌ هه‌موو پێ له‌ خه‌تاى خۆمان ده‌نێین.
ئه‌مجار تێى هه‌ڵدێنینه‌وه‌.“

به‌ڵام، باوکان له‌ وه‌ڵامدا
به‌ چاوێکى پڕ له‌ نه‌فره‌ت
لێم ده‌ڕوانن
- به‌ نیگایه‌ک هه‌ر له‌ چه‌شنى هه‌ناسه‌ى ئاخ-
چاوه‌کانیان
له‌ ئێسقانى کاسه‌سه‌ردا
- وه‌کوو قوڵته‌ى کوڵینى قیڕ-
پڕپڕ له‌ حه‌سره‌ت ده‌جۆشێن
ئه‌مجار ده‌بنه‌ چۆڕاوگه‌یه‌ک
هێدى هێدى ده‌ڕژێنه‌ سه‌ر خاکى گۆڕ و
وشک هه‌ڵدێن.

ئیتر ته‌واو!

هه‌موو خه‌ونى من ئه‌وه‌یه‌.
له‌وانه‌یه‌ خه‌ونێکى وا
وریا کردنه‌وه‌ى ئێمه‌ بێ.

له‌وانه‌یه‌ ماناى ئه‌م خه‌ونه‌ ئه‌وه‌ بێ
که‌ تاوانى نه‌زانیمان هێنده‌ قورسه‌
بۆ که‌فاره‌ى ئه‌م تاوانه‌، سه‌رده‌مێکى دوور و درێژ
هه‌موو ساتێک چاوه‌ڕوانى کاره‌سات بین
یه‌ک له‌ دواى یه‌ک.
من نازانم ته‌عبیرى ئه‌م خه‌ونه‌ چییه‌
من نازانم ده‌یهه‌وێ من له‌چى بگه‌م
به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ ده‌زانم
هه‌موو ژیانم بووه‌ته‌ خه‌ون
بووه‌ته‌ تاڵاو
بووه‌ته‌ مۆته‌ى په‌یتا په‌یتا.

به‌خۆم ده‌ڵێم:
”چیرۆکى بێسه‌روبنه‌، قسه‌ى پووچه‌
نابێ بیرى لێ بکه‌مه‌وه‌
هۆى ئه‌م خه‌ونه‌ ئاشکرایه‌:
به‌ شه‌و و‌ رۆژ، به‌ رۆژ و ‌ شه‌و
ئاخر هێنده‌ باسی تاته‌شۆر و یاسین
هێنده‌ باسى گۆڕ و ‌کفن و مه‌رگ و تازیه‌دارى ده‌که‌ن
بۆیه‌ بووه‌ته‌ زینده‌خه‌ونى هه‌موو ساتێک.
نه‌ء واناکه‌م
نابێ ئیتر خه‌ونى ئاوا
ڕێ بده‌مه‌ ناو مێشکى خۆم!“

به‌ڵام دیسان ساتێکی دی
من هه‌مان و
خه‌ون هه‌مان!
دیسانه‌وه‌
هه‌ڵکردنه‌وه‌ى هه‌وداى خه‌ونى نێو گۆڕستان!

ڕاستییه‌که‌یت ده‌وێ مه‌ختووم
ئه‌من بڕوام به‌ قه‌ده‌ر و نێوچاوان و ئه‌م قسه‌ پووچانه‌ نییه‌.
ئه‌گه‌ر قسه‌ى منت ده‌وێ
من پێم وایه‌
هه‌ر که‌سێک خۆى دڵۆپێکى وردیله‌یه‌ له‌م ڕووباره‌ گه‌وره‌یه‌‌دا.
که‌ به‌ ته‌نیا، بێمانایه‌ و به‌ هیچ نه‌بوو،
ئه‌وه‌ ته‌وژمى ڕووباره‌
ڕه‌وت و رێگه‌ى دیارى ده‌کا.
با گه‌وجه‌کان ناوى لێ بنێن چاره‌نووس.
  


ئه‌من ده‌ڵێم
دڵۆپ ده‌بێ له‌وه‌ بگه‌ن
که‌ پێکه‌وه‌، به‌ بێگومان له‌ ده‌ستیان دێ
ڕه‌وتى قه‌ده‌ر و چاره‌نووس هه‌ڵگێڕنه‌وه‌.

بێگومان هه‌ر نه‌زانییه‌
که‌ ئاسانخواز والێده‌کا
سه‌ره‌ولێژ و قۆرتى ڕێگا و، نسکۆکان ناوبنێ ته‌قدیر
واش بزانێ هیچ قه‌ده‌رێک، هه‌رگیز ناکرێ بیگۆڕى.
ڕووبارى سه‌ر له‌ نشێو کردوو، به‌وه‌ له‌ خۆبایى ده‌بێ
ڕووبارى سه‌ر له‌ نشێو کردوو
به‌م ناوشیارییه‌ زیندووه‌ و
هه‌ر به‌ هێزى ئه‌م باوه‌ڕه‌ ته‌قدیرییه‌
ده‌ژى و ڕه‌وتى خۆى ده‌ئاژوێ.

ئا به‌م چه‌شنه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ش - ئه‌من و ئه‌تۆ-

چاره‌نووسێکى ئاوامان دێته‌ ڕێ:
تۆ خه‌مناک و کز و داماو
که‌ى تا به‌که‌ى داده‌نیشى
له‌ سه‌ر سه‌کۆى به‌ر خانووه‌ تاریکه‌که‌ت
نوقمى ئه‌ندێشه‌ و غایه‌ڵه‌ى بێسه‌مه‌رى و
بێحاسڵیى ئه‌م هه‌موو ساڵ و ساڵگاره‌
که‌ چ بێهووده‌ تێپه‌ڕین.
منیش لێره‌ له‌م قوژبنه‌
ده‌چمه‌وه‌ نێو خه‌یاڵێکى بێسه‌ره‌نجام
که‌ له‌ جێیه‌ک هاونه‌فه‌سێک بدۆزمه‌وه‌
خه‌مگوسارێک که‌ خه‌مێکى خۆمى له‌لا بدرکێنم
له‌گه‌ڵیدا بارێک هه‌ڵگرم له‌ سه‌ر دڵ.

له‌و کاته‌شدا
ڕووباره‌که‌ مه‌ست و سه‌رخۆش له‌ باوه‌ڕی ته‌قدیریانه‌ی ئاسانخوازان
هه‌ر ده‌ئاژوێ و، خۆشڕه‌وی ڕێی سه‌ره‌ولێژه‌
چونکه‌هه‌تا باوه‌ڕێکی ئاوا هه‌بێ
ئه‌وچه‌وسێنه‌ره‌ قه‌حبه‌یه‌ هه‌روا ته‌مه‌نی درێژه‌


ئا‌خ مه‌ختووم قوڵى
من جاروبار
هه‌ر به‌ په‌له‌ چاوێک له‌ قامووسان ده‌که‌م:
هاوتاى چه‌ند گه‌وره‌ى هه‌یه‌ وشه‌ى سه‌رکه‌وتن
(هاوتاى سه‌یر)
هاوتاى چۆنى هه‌یه‌ شادى!
هاوتاى چۆنى هه‌یه‌ ئینسان!
هاوتاى چۆنی‌ هه‌یه‌ ئازادى!

هاوتاکانیان هاڕژنێکى چه‌ند پڕباره‌
ئاى مه‌ختووم قوڵى
شیعر وتن به‌م وشانه‌
چ هه‌ستبه‌خش و شکۆداره‌!
من نامه‌وێ
هه‌ر بگریم و هه‌ر خه‌مى خۆم بلاوێنم.
لێم بڕوانه‌!
کارى من بووه‌ته‌ ئه‌وه‌
هه‌موو سه‌ر له‌ ئێواره‌یه‌ک
بێمه‌وه‌‌ ژووره‌که‌ى خۆم و
بۆ کوژانه‌وه‌ى خۆره‌تاوێکى دیکه‌
چه‌ندین وشه‌ى دیکه‌ بگریم.
جارى وایه‌ به‌ خۆم ده‌ڵێم:
”به‌شمان
ده‌ڵێى
شادى نییه‌
نێو چاوانمان ئه‌رێ مۆرى کێى پێوه‌یه‌؟ خوا یان شه‌یتان؟“

دیسان ده‌ڵێم:
"گه‌رچى هه‌موو کات و ساتێک
خه‌منامه‌یه‌ک له‌ دڵتایه‌ که‌ بینووسى،
یان هاوارى داخ و ده‌ردێک
که‌ دڵ بگرێ و له‌ چنگى خۆیدا بیگوشێ
یان ژانێکى که‌مه‌رشکێن
هه‌موو کاتێک وه‌ها دیده‌ت پێ ته‌ڕ ده‌کا
که‌ دیمه‌نى گشت جیهانت له‌ پشتى ئه‌و فرمێسکه‌وه‌
به‌ له‌رزۆکى بێته‌ به‌رچاو-
هه‌ر چه‌نده‌ که‌
له‌و به‌ر خێڵى نابه‌کاران ڕاوه‌ستاون
(ته‌ڕده‌ستانى پیشه‌ى ”قوڵبه‌سته‌ بۆ قه‌سابخانه‌ بردن“)
له‌م به‌ره‌وه‌ش دلێرانى ده‌ریا دڵ هه‌ن
(شاره‌زایانى سه‌نعه‌تى ”جوان مردن“)
له‌ هه‌موو جێ گه‌رچى هه‌یه‌
(دیسانه‌وه‌ به‌ خۆم ده‌ڵێم)
پرده‌کۆنێک له‌ سه‌ر که‌نده‌ڵانى وشکه‌ چۆم
له‌ سه‌ رێگایه‌کى چۆڵ و که‌م هاتوچۆ
که‌ مه‌نزڵگه‌ی ئاخرین و،
کۆتایى ڕێى خه‌ڵکى ئازا و ده‌ریادڵ بێ
به‌ڵام دیسان له‌ بن پردان
ده‌ریا له‌ هه‌ڵچوون ناکه‌وێ
له‌ ژێر پردان، ده‌نگی ده‌ریا
به‌هاوارتر دێته‌ به‌رگوێ، که‌ ناخه‌وێ!

ڕۆژگارێک
به‌و بیره‌وه‌ ژان ده‌یگرتم که‌ ڕاسپارده‌ى تۆفانه‌کان هه‌ر نه‌گه‌یشت
ئه‌و شنه‌یه‌ش که‌ له‌ که‌لى سه‌خت و بێ‌بواره‌وه‌ ده‌هات
به‌سه‌ر ته‌رمه‌ بێهووده‌کاندا تێپه‌ڕى.
ئه‌و ته‌رمانه‌ی
به‌دارى هیواى نادیارى خۆیانه‌وه‌ هه‌ڵواسرابوون.

به‌ڵام ئێستا ئیتر مه‌ختووم
من ناترسم
گه‌ر ئه‌م خه‌ونه‌ له‌ خه‌وى ئاڵۆزى شه‌وێکدا ده‌بینم
یان له‌ وڕێنه‌ى گه‌رمه‌یاو،
یانه‌ به‌ چاوێکى بێدار
یانه‌ به‌ گیانێکى خه‌مبار...

نه‌ء ئیتر من لێى ناترسم:
له‌ نیگا و له‌ قسه‌ بێبه‌رى
خێڵى ده‌روون ڕه‌ش و تاریک،
له‌ قووڵایى سه‌ده‌کانه‌وه‌ هاتوون
که‌ ده‌خوازن
دڵى به‌ترپه‌ و به‌ جۆشى خاوه‌نانى بیری پڕشنگ و نوور
بکه‌نه‌ پینه‌ى پۆستاڵه‌کانى خۆیان و
کاتێک پشت له‌ ته‌ختى زه‌وى ده‌ده‌ن
پێیان وایه‌
به‌خته‌وه‌رى له‌گه‌ڵ ئه‌وان له‌دایک بوو!

وابێ! وابێ! با وابێ!
من ناترسم
چۆن ده‌زانم چاره‌نووسى پڕ نه‌گبه‌تى هه‌ر ده‌روون کوێرێک
که‌ جینایه‌ت وه‌ک مه‌زهه‌بى حه‌ق مه‌وعیزه‌کا،
به‌ کوێ ده‌گا
باش ده‌زانم به‌ کوێ ده‌گا!

20/4/1360
بگه‌ڕێوه‌|2801 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌|1 بۆچوون| بینێره‌| چاپ
وه نه وشه | 11 Dec 2009 - 07:48
بي‌پاسخي از او
مِه بر گُدار ِ سرکش مي‌پيچيد.



از دور، در شبي که مي‌آمد
بر تيزه‌ها فرود
سگ‌هاي ِ گله، بر شبح ِ صخره‌ها، به‌شور


لائيدني مداوم




آغاز کرده بودند.

بۆچوون بنێره‌






ده‌ستپێ��|پێوه‌ند�� |copyright © 2009 sharistan.org|Design by Chia