شێعر
شێعری وه‌رگێڕدراو
ده‌نگ‌ودیمه‌ن
گفتوگۆ
وێنه‌ی ئه‌مجاره‌‌
avatar


فرمێسک و پێکه‌نین (4)

26 Nov 2009

ته‌قینه‌وه‌کان و شه‌ڕی سه‌نگه‌سار
ئه‌و سه‌روبه‌نده‌، پاییزی 1982، زۆر پڕ ڕووداو بوو. له‌ ده‌وره‌ی مامۆستایانی ”هاچیده‌رێ“ تازه‌ گه‌ڕابووینه‌وه‌ ”ئاجیکه‌ند“. ئه‌و که‌سانه‌ی له‌ ده‌وره‌که‌دا به‌شدار بوون، له‌ گه‌ڵ ئێمه‌ هاتبوونه‌وه‌ ”ئاجیکه‌ند“، تا له‌وێوه‌ هه‌ر که‌س بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناوچه‌ی خۆی. هێشتا که‌سه‌کان بڵاوه‌یان نه‌کردبوو، خه‌به‌ر هات ژماره‌یه‌ک له‌ کوڕه‌کان له‌ مقه‌ڕی کۆمه‌ڵه‌ له ”قوڕوچا“ ‌ له‌ ته‌قینه‌وه‌یه‌کدا شه‌هید بوون. یه‌کیان کاک عه‌تای قورئانی بوو که‌ خوشکێکی، شانازی قورئانی، له‌ لای ئێمه‌ له‌ ده‌وره‌ی په‌روه‌رده‌ی مامۆستایان بوو. ماوه‌یه‌ک دواتر، له‌ ”تازه‌قه‌ڵا“ هه‌مان ڕووداو قه‌وما: کۆمه‌ڵێک پێشمه‌رگه‌، که‌ خه‌ریکی ده‌سکاریکردنی ته‌ڵه‌یه‌ک بوون، بوونه‌ قوربانیی ته‌قینه‌وه‌. محه‌ممه‌دی یه‌عقووبی، هاوکلاسی سه‌رده‌می منداڵیم له‌ بۆکان، کاک برایمی ئیلخانیزاده‌، مه‌نافی به‌دیعی که‌ له‌ هێزی پێشڕه‌و نێوانمان زۆر خۆش بوو، هه‌روه‌ها کاک قادری ڕه‌شید ئازه‌ر خه‌ڵکی ”ئاجیکه‌ند“ و کاک که‌ریمی سووری، شه‌هید بوون. بۆ سه‌ردانی کوڕه‌کانی هێزی پێشڕه‌و چووبوومه‌وه‌ وه‌ته‌میش، که‌ هاتمه‌وه‌ ”ئاجیکه‌ند“، به‌سه‌ر ئه‌و خه‌به‌ره‌دا که‌وتم.

مانگونیوێک دواتر، شه‌ڕه‌که‌ی ”سه‌نگه‌سار“ کرا. سه‌نگه‌سار، شاخێکه‌ له‌ پشتی ”ده‌رمان“، بنکه‌یه‌کی گه‌وره‌ی هێزه‌کانی حکوومه‌تی له‌سه‌ر بوو. پێشمه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵه‌، له‌ نێوبه‌فردا چوونه‌سه‌ری و، له‌ شه‌ڕێکی سه‌ختدا گرتیان. خالیدی مه‌لا عه‌وڵا (وه‌حیدی) و سمایلی قه‌ره‌نی پوور و عومه‌ری سه‌باحی ئازه‌ر و سوله‌یمانی دانیشفه‌ڕ له‌وێ شه‌هید بوون. ڕوخساری عومه‌ر و سوله‌یمانم وه‌بیر نایه‌ته‌وه‌. خالیدی مه‌لاعه‌وڵا هه‌تا بڵێی گورج و ئازا و قسه‌ خۆش بوو. سمایلی قه‌ره‌نی‌‌پوور، پیاوێکی چوارشانه‌ی که‌مێک کورته‌باڵا، چاووبرۆڕه‌ش و سمێڵ ئه‌ستوور بوو. به‌داروبار و پته‌و بوو. سیمای به‌ ئاشکرا شوێنه‌واری ژینێکی پڕ له‌ ماندووبوون و زه‌حمه‌تی تێدا به‌دی ده‌کرا. پێموایه‌ له‌ خێزانێکی ده‌سکورت بوو. هاوین ‌چووبووه‌وه‌ ماڵی خۆیان و هه‌تا پاییز دروێنه‌ و کاری سه‌رخه‌رمانی کردبوو. پاییز هاته‌وه‌ مقه‌ڕی هێز. ڕاست مانگونیوێکی زستان چووبوو، شه‌ڕه‌که‌ی سه‌نگه‌سار کرا و ئه‌و چوار که‌سه‌ شه‌هیدبوون.

قۆڕغان
له‌ گه‌ڵ کاکه‌ مینه‌ی حیسامی شه‌وێک بۆ سه‌ردان چووینه‌ قۆڕغان. میوانی وسێناغا بووین. وسێناغا، برازای حاجی حه‌مه‌داغای باپیری من و کاکه‌مینه‌یه‌. پێمان ده‌گوت مامه‌. به‌ پێچه‌وانه‌ی زۆر له‌ ئاغاکانی ناوچه‌ی ئێمه‌، وسێناغا پیاوێکی ساده‌ و خاکی و بێ فیز بوو. قسه‌ خۆشیش بوو. زووزووش تووڕه‌ ده‌بوو، به‌ڵام دڵی زوو چاک ده‌بووه‌وه‌. شه‌و، دوای نانخواردن، له‌ دیوه‌خان، دانیشتبووین. ڕووی له‌ کاکه‌ مینه‌ کرد کوتی ”ئه‌وه‌ کۆمه‌ڵه‌ چی ده‌وێ بابه‌!“ کاکه‌ مینه‌، به‌ وردی خه‌ریک بوو باسی ئامانجه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی ده‌کرد. وسێناغا کۆمه‌ڵه‌ی خۆش نه‌ده‌ویست، به‌ڵام له‌به‌ر کاکه‌ مینه‌ش دڵی نه‌ده‌هات به‌ قسه‌کانی بڵێ وا نییه‌. جار جار له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ ده‌یگوت ”نه‌خێر، به‌رێوه‌ڵڵا، له‌ کوێ وایه‌!“

حه‌وزی شێخاڵی
له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا به‌ شێخاڵیدا هاتینه‌وه‌. له‌ حه‌وزه‌که‌ی لامان دا. ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێ ”حه‌وزی پیاوان“ دوو حه‌وزن، یه‌کی گه‌وره‌ و یه‌کی چکۆله‌تر، له‌ ژوورێکدا که‌ به‌ ئاڵووداری گه‌وره‌ داپۆشراوه‌، هاوینان فێنک و زستانان له‌ ده‌رێ گه‌رمتره‌. حه‌وزه‌ چکۆله‌که‌، لای سه‌روویه‌ و چوارده‌وری به‌ به‌ردێکی چاک تاشراوی پان، سه‌نگچن کراوه‌. ئه‌وکات که‌ ماڵان حه‌مامیان نه‌بوو، پیاوانی ئاوه‌دانی له‌وه‌یاندا مه‌له‌یان ده‌کرد. له‌مدواییانه‌دا په‌رده‌یه‌کی خه‌تخه‌تیشیان به‌ ته‌نافێکه‌وه‌، به‌ ده‌وری کۆڵه‌که‌که‌دا، له‌ حه‌وزه‌که‌ هاڵاندبوو. ئه‌وانه‌ی نوێژ ده‌که‌ن، یان ئه‌وانه‌ی مه‌له‌ ده‌که‌ن، ده‌بوو له‌ پێشه‌وه‌ پێڵاوه‌کانیان داکه‌نن، به‌سه‌ر دیواره‌یه‌کی به‌ردیندا که‌ نیوه‌هه‌نگاوێک به‌رز بوو، بازده‌ن و بچنه‌ سه‌ر سنگچنه‌که‌. له‌ بن میچه‌که‌، دوو سێ هێلانه‌ په‌ڕه‌سێلکه‌ هه‌بوون که‌ به‌هار و هاوینان ئاوه‌دان بوون. ده‌ورانده‌وریش‌، ڕیزه‌ به‌ردێک له‌‌ دیوار گیرابوون که‌ شتیان له‌سه‌ر نووسرابوو. زۆرجار هه‌وڵم ده‌دا نووسراوه‌کان بخوێنمه‌وه‌. نازانم که‌ی نووسرابوون و کێ نووسیبوونی. ته‌نها نووسروای سه‌ر یه‌کێک له‌ به‌رده‌کانم بۆ خوێندرایه‌وه‌ که‌ شیعرێکی سه‌عدیی شیرازی بوو:

با تو مرا سوختن اندر عذاب
به‌ که‌ شدن با دگری در بهشت
بوی پیاز از دهن خوبروی
خوبتر آید که‌ گل از دست زشت.
که‌ ماناکه‌ی شتێکی ئاوایه‌: ”له‌ گه‌ڵ تۆ به‌ عه‌زابه‌وه‌ بمسووتێنن، له‌وه‌م پێخۆشتره‌ له‌ گه‌ڵ یه‌کی دیکه‌ بچمه‌ به‌هه‌شت. له‌ ده‌می جوانێک‌ بۆنی پیاز بکه‌ی، له‌وه‌ خۆشتره‌ گوڵ له‌ ده‌ستی ناشیرنێک وه‌ربگری“.

بارکردن بۆ ”عیلماباد“
له‌ پاییزی ئه‌و ساڵه‌وه‌، (1361ی هه‌تاوی، 1982ی زایین)، باسه‌کانی په‌یوه‌ندیدار به‌ پێکهاتنی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران گه‌رم بووبوون. قه‌رار بوو سیمینارێک بگیرێ له‌ بابه‌ت پێکهاتنی حیزبی کۆمۆنیست. بڕیار وا درا سیمیناره‌که‌ له‌ ”ئاجیکه‌ند“ بگیرێ. مقه‌ڕه‌که‌ی ”ئاجیکه‌ند“یان ده‌ویسته‌وه‌ بۆ میوانی سیمیناره‌که‌. به‌مه‌یان گوت بگوێزینه‌وه‌ بۆ ”عیلماباد“. خۆش نه‌بوو ”ئاجیکه‌ند“ به‌ جێ بێڵین. ”ئاجیکه‌ند“ له‌ شار نزیکتر بوو، هاتوچۆی زۆر به‌سه‌ره‌وه‌ بوو، چونکه‌ گونده‌کانی ژوورووی ”ئاجیکه‌ند“، که‌ ده‌بنه‌ ”خانه‌قا“ و ”شه‌ره‌فکه‌ند“ و ”ئاشیگوڵان“ و ”سه‌درئاباد“ هه‌موویان مقه‌ڕی کۆمه‌ڵه‌یان لێ بوو. خواره‌وه‌‌ش ”خوراسانه“‌ و ”تازه‌قه‌ڵا“ و ”چاوه‌رچین“ و ”کانی تۆمار“ مقه‌ڕیان لێ بوو. هاتوچۆی ئه‌وانه‌، به‌سه‌ر ”ئاجیکه‌ند“ه‌وه‌ بوو. مقه‌ڕێکی تازه‌سازی گه‌وره‌ و خۆشمان هه‌بوو، ده‌وروبه‌ری گونده‌که‌ش دار و باغ و کانی و ئاوێکی زۆری هه‌یه‌. به‌ پێچه‌وانه‌، ”عیلماباد“ چه‌په‌ک و لادێیه‌، سارد و به‌فرگره‌، داروباغێکی وای نییه‌ و، ئاویشی زۆر نییه‌. به‌فرێکی قورس باریبوو. هه‌فته‌یه‌کی له‌ نێوه‌ڕاست مانگی زستان مابوو، مقه‌ڕی کۆمیسیۆنی فێرکردن و بارهێنانی کۆمه‌ڵه‌مان له‌ چه‌ند گوێدرێژان نا و چووینه‌ ”عیلماباد“.

”عیلماباد“، له‌ بناری شاخی ته‌ره‌غه‌یه، له‌ لای باکوور، به‌ ڕووکاری ”سه‌درئاباد“ دا. گوندێکی وشک و که‌مئاوه‌. زستانی سارده‌ و، گوزه‌رگای ڕه‌شه‌بایه‌کی به‌هێزه‌ که‌ له‌ دۆڵ و ده‌ره‌ی خواره‌وه‌ دێ و به‌ داوێنی چیای ته‌ره‌غه‌دا هه‌ڵده‌کشێ. زستانان، کڕێوه‌ و باڕن، به‌رز و نه‌ویی ئه‌و ناوه‌ تێک ده‌کاته‌وه‌. ڕێبوارێک ناچار بێ به‌ کڕێوه‌ی زستان له‌ ئاوه‌دانی وه‌ده‌ر که‌وێ، ئه‌گه‌ر بۆ ڕێگای نزیکیش بێ، گۆچان و نان و پێخۆری ده‌بێ پێ بێ. به‌ ڕۆژی باڕن، که‌سی زۆر شاره‌زاش، ڕێگا ون ده‌کا و، له‌وانه‌یه‌ هه‌تا دره‌نگێک به‌ ده‌وری خۆیدا بخولێته‌وه‌.


مام هه‌ژار و ”عیلماباد“
باسی ”عیلماباد“م پێشتر له‌ گه‌لێک نوکته‌ و بیره‌وه‌ریدا له‌ هه‌ژار بیستبوو. ئه‌وکاتی ماڵمان له‌ که‌ره‌ج بوو، له‌ گه‌ڵ ماڵی مام هه‌ژار دراوسێ بووین. هاتوچۆمان هه‌بوو. دانیشتنی مام هه‌ژارم له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێخۆش بوو که‌ پڕ بوو له‌ نه‌قڵ و بیره‌وه‌ری و نوکته‌ و به‌سه‌رهاتی سه‌یروسه‌مه‌ره‌. پیاوێکی دنیا دیده‌ بوو. له‌ فه‌قێیه‌تیدا گه‌لێک جێیان گه‌ڕابوو، دوایه‌ش زۆر جێگای هه‌نده‌رانی دیبوو و، له‌ کار و پیشه‌ی جۆراوجۆردا خه‌ڵکی زۆر ناسیبوو. نازانم ئه‌و هه‌موو شته‌ی چۆن له‌ بیر مابوو. له‌ سه‌رده‌می فه‌قێیه‌تیدا، له‌ مزگه‌وتێک شتێکی دیبێ، له‌ بیری مابوو. به‌ وردی ده‌یگێڕاوه‌. باسی گونده‌کانی که‌ ده‌کرد، دوای ئه‌و هه‌موو ساڵه‌، ناوی هه‌موو کانییه‌کان و شاخه‌کان و، ته‌نانه‌ت داره‌گۆیژێک له‌ سه‌ر زینوێ نێوان ”ئاشیگوڵان“ و ”عیلماباد“ی له‌ بیر بوو.
جارێک گێڕایه‌وه‌، جووتیارێک له‌ چۆمی مه‌جیدخانه‌وه‌، ماڵی هاتبووه‌ بناری ته‌ره‌غه‌، پێموایه‌ هاتبووه‌ ”عیلماباد“. په‌ڵه‌ زه‌وییه‌کی به‌رده‌ڵانیان، به‌ لالێژێکه‌وه‌ دابوویه‌ و ده‌غڵی لێ چاندبوو. خه‌ریکی ئاوداشتن بوو. به‌و‌ عه‌رزه‌ ڕه‌قه‌وه‌ و له‌ جێگه‌ی لالێژ، ئاوه‌که‌ی پێ زه‌وت نه‌ده‌کرا. چۆمی مه‌جیدخان، ده‌شتاییه‌ و زه‌وی نه‌رم و گۆشتنه‌. جووتیار له‌ کاتی ئاوداشتندا، ئاوه‌که‌ هه‌ڵده‌بڕێ و هه‌تا ماوه‌یه‌ک به‌ جێی دێڵێ، که‌ دێته‌وه‌ ئاو خۆی ئاژین بووه‌ته‌ نێو ده‌شته‌که‌. ئیدی جۆگه‌که‌ هه‌ڵده‌بڕێ بۆ لایه‌کی دیکه‌. له‌و بناره‌، کابرای ده‌شته‌کی ئاوی بۆ هه‌ر لایه‌ک هه‌ڵده‌بڕی، خێرا جۆگه‌که‌ ئاودڕ ده‌بوو، شۆڕده‌بووه‌وه‌ به‌ره‌وخوار. کابرا هێنده‌ بۆ هه‌ڵبه‌ستنه‌وه‌ی جۆگه‌ و ڕایه‌ڵکردنی ئاوه‌که‌ ڕای کردبوو، ماندوو ببوو. دوای ماوه‌یه‌ک پێمه‌ڕه‌ی له‌ زه‌وی چه‌قاند، چه‌پڵه‌ی بۆ ئاوه‌که‌ لێده‌دا و ده‌یگوت ”حه‌له‌له‌، به‌ قه‌بری بابی خێویه‌وه‌“. ئه‌وه‌م له‌بابه‌ت زه‌ویوزاری ئه‌و بناره‌ که‌مئاو و ڕه‌قه‌نه‌ له‌ مام هه‌ژار بیستبوو. له‌و که‌سانه‌ی کاتێک شتێک ده‌گێڕنه‌وه‌، وه‌ک مام هه‌ژار به‌ وردی له‌ بیریان ماوه‌، چه‌ند که‌سم دیوه‌. زه‌ینی ئه‌و که‌سانه‌م زۆر پێ سه‌یره‌ که‌ هه‌موو ورده‌کارییه‌کیان تێدا تۆمار کراوه‌. زۆر جار بیرم له‌وه‌ کردووه‌ته‌وه‌ چۆنه‌ ئه‌و تواناییه‌یان هه‌یه‌. بیرم ته‌نیا بۆ یه‌ک شت ده‌چێ: پێموایه‌ هی ئه‌وه‌یه‌ ڕووداوه‌که‌ یان به‌سه‌رهاته‌که‌ یان وه‌سفی شوێنه‌که، له‌ مه‌جلیسی جۆراوجۆردا، گه‌لێک جار ده‌گێڕنه‌وه‌، بۆیه‌ وه‌ک حیکایه‌تێک که‌ سینه‌به‌سینه‌ ده‌ڕوا، ورده‌کارییه‌کانیان له‌ بیر ده‌مێنێ. پێموایه‌ گێڕانه‌وه‌ی په‌یتا په‌یتا زۆر یارمه‌تیی زه‌ین ده‌دا بۆ وه‌بیرهێنانه‌وه‌.


که‌ ئێمه، کۆمیسیۆنی فێرکردن و بارهێنانی کۆمه‌ڵه‌،‌ چووینه‌ ”عیلماباد“، بنکه‌ی چاپخانه‌ی کۆمه‌ڵه‌، له‌وێ بوون. مقه‌ڕه‌که‌ گه‌وره‌ بوو. ئێمه‌ش هه‌ر له‌وێ جێگه‌مان بووه‌وه‌. مقه‌ڕه‌که‌، دوو ده‌سته‌ خانوو بوو، حه‌وشه‌یه‌کیان له‌ نێواندابوو. که‌ له‌ ده‌رگا ده‌چوویه‌ ژوور، داڵانێک بوو، به‌ ده‌ستی ڕاستدا، دوو ژوور و پێشخانه‌یه‌ک بوو. به‌ ده‌ستی چه‌پدا، ژوورێکی گه‌وره‌ بوو، که‌ مقه‌ڕ و شوێنی کۆبوونه‌وه‌ی گشتی بوو. داڵانه‌که له‌وسه‌ری، ده‌گه‌یشته‌ حه‌وشه‌یه‌ک. له‌وبه‌ری حه‌وشه‌که‌ش، ڕیزه‌ ژوورێکی دوونهۆم بوو. ژێرخانه‌کان کۆمه‌ڵێک شتیان تێدابوو، له‌ به‌رمیلی به‌تاڵه‌وه‌ تا ئاڵووداری ڕزیو و کۆنه‌جلوبه‌رگ و جه‌واڵه‌کتێبی بێخاوه‌ن. ژووره‌کانی سه‌رێ، یه‌کیان ژووری کچه‌کان بوو، ئه‌وی دیکه‌، ژووری کۆبوونه‌وه‌کانی ده‌سته‌ی نووسینی کتێبه‌کان. شۆرکه‌یه‌کی چکۆله‌ش له‌وسه‌ری داڵانی به‌رده‌م ژووره‌کان بوو.

چه‌ند به‌رمیل نه‌فت و گازۆڵ، له‌ به‌ر مقه‌ڕه‌که‌ بوون. به‌ زه‌وێیه‌که‌وه‌ به‌ستبوویان. به‌ زه‌حمه‌تێکی زۆر سه‌هۆڵی بن به‌رمیله‌کانمان توانده‌وه‌، به‌ هیوای ئه‌وه‌ی نه‌فت و گازۆڵیان لێ به‌تاڵ بکه‌ین. به‌رمیله‌کان هه‌ندێکیان به‌تاڵ بوون و، هه‌ندێکیان نیوه‌ بوون، به‌ڵام هه‌رچی تێیاندابوو، ببوو به‌ سه‌هۆڵ، له‌وه‌ده‌چوو نه‌فت و گازۆڵه‌که‌، ئاویان تێکه‌ڵ کرابێ.

کۆمه‌ڵه‌، پێشتر سپیدارێکی زۆری کڕیبوو، به‌ ته‌مای ئه‌وه‌ی به‌هار خانووی تازه‌ ساز بکا و داره‌ڕای بکا. له‌ پشتی ئاوایی ”خانه‌قا“ش، کۆمه‌ڵه‌ خه‌ریکی سازکردنی خانوو بوو. لێکدانه‌وه‌که‌ ئه‌وه‌ بوو که‌ حکوومه‌ت ناپایه‌دار و ناسه‌قامگیره‌ و، ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی نابێ له‌ ناوچه‌که‌ بمێنێ، هه‌ر بۆیه‌ کۆمه‌ڵه‌ جێگه‌ و ڕێگه‌ی ساز ده‌کرد بۆ ناوه‌ندی و ئۆرگانه‌کانی ده‌وروبه‌ری. سپیداره‌کان، هه‌ندێکیان له‌به‌ر مقه‌ڕی ”عیلماباد“ و ئه‌وانی دیکه‌ له‌ پشته‌وه‌، به‌فریان به‌سه‌ردا باریبوو. ماوه‌یه‌ک بوو، بێ سووته‌مه‌نی بووین. ڕۆژێک کوتمان ئه‌وڕۆ سارده‌ و دارێک ده‌سووتێنین. دارێک له‌ بن به‌فره‌که‌، سه‌ری به‌ده‌ره‌وه‌ بوو. ده‌رمانکێشا و سووتاندمان. ماوه‌یه‌ک پێچوو، سووته‌مه‌نی نه‌بوو، داره‌کانمان یه‌که‌یه‌که‌ له‌ بن به‌فر ده‌رکێشا و سووتاندمانن. کۆنه‌ مه‌تبه‌خێک، به‌رانبه‌ر مقه‌ڕه‌که‌ بوو، له‌وێ چێشتمان لێ ده‌نا. هه‌تا ئه‌و داره‌ ته‌ڕانه‌مان گڕ تێبه‌رده‌دا، چاومان پڕ ده‌بوو له‌ دووکه‌ڵ. خۆراکیشمان ئه‌و ماوه‌یه‌ یان په‌تاته‌ی سه‌رمابردوو بوو، یان لۆبیا. دوای ماوه‌یه‌ک، چاپخانه‌ له‌وێ ڕۆیشتن، چوونه‌ گه‌ورکان و دوایه‌ ئالان. مقه‌ڕه‌که‌ هه‌مووی بۆ ئێمه‌ مایه‌وه.

ده‌فته‌رێکی بیره‌وه‌ری
له‌ ژێرخانه‌که‌ی مقه‌ڕ، خه‌ڵوه‌تییه‌کی چکۆله‌ هه‌بوو. چاپخانه‌ هه‌ندێک کتێب و کاغه‌ز و ورده‌واڵه‌ی بێکه‌ڵکیان له‌وێ به‌جێ هێشتبوو. ڕۆژێک، هه‌روا به‌ نێو کتێبه‌کاندا ده‌گه‌ڕام. له‌ قوژبنێک، ده‌فته‌رێکی باغه‌ڵی که‌وتبوو. هه‌ڵم گرته‌وه‌ و چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌کم لێ هه‌ڵدایه‌وه‌. ده‌فته‌ری بیره‌وه‌رییه‌کانی کاک ”عه‌لیی قوتبی“ بوو، که‌ له‌ شه‌سته‌کاندا، له‌ کوردستانی عیراق پێشمه‌رگایه‌تیی کردبوو. پێشتر باسی کاک ”عه‌لیی قوتبی“‌م له‌ مامۆستا عومه‌ر نگڵی بیستبوو. مامۆستا عومه‌ریش، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ له‌ کوردستانی عیراق پێشمه‌رگه‌ و دۆستی نزیکی کاک عه‌لیی قوتبی بوو. له‌وێ، له‌ کوردستانی عیراق، کاک عه‌لی ناسناوێکی هه‌بوو، ئێستا له‌ بیرم نییه‌ چ بوو. له‌ ده‌فته‌ره‌که‌دا، کاک عه‌لی، باسی هه‌ندێک له‌ ڕووداوه‌کانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌، کێشه‌ی نێوان کورده‌کانی ئێران که‌ له‌و دیو بوون و، باسی هه‌ندێک له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی که‌سانی ده‌وروبه‌ری کردبوو. یه‌کێک له‌و که‌سانه‌ی کاک عه‌لی له‌ ده‌فته‌ره‌که‌دا باسی کردبوو، بابم بوو. کاک عه‌لی نووسیبووی پیاوێکی تووڕه‌یه‌ و، نووسیبووشی باش ده‌نووسێ و شیعری چاک ده‌ڵێ. ده‌فته‌ره‌که‌م، له‌ گوێستنه‌وه‌ی مقه‌ڕی ”عیلماباد“ دا لێ ون بوو. کاک عه‌لیی قوتبی، دواتر هاته‌ گه‌ڵ کۆمه‌له‌ و له‌ مه‌ریوان، پێموایه‌ له‌ شه‌ڕی سپای ڕزگاریدا، کۆتایی پاییزی 1359ی هه‌تاوی (1980ی زایین) گیانی به‌خت کرد.

وه‌دیهاتن
‌ڕۆژێک به‌فرێکی ئه‌ستوور باریبوو. له‌ گه‌ڵ کاک حه‌مه‌ی میسری و ڕه‌حیمی تلووعیفه‌ڕ، هه‌تا نیوه‌ڕۆ سه‌ربانمان ماڵی. ئازاد، لاقی ته‌واو نه‌بوو، نه‌یده‌توانی بێته‌ سه‌ربان. کاک ڕه‌شاد له‌ خوارێ، ڕێگای نێوان مقه‌ڕ و کانییه‌که‌ی پاک ده‌کرده‌وه‌، کاک عه‌تاش خه‌ریکی چێشتلێنان بوو. به‌و سیانه‌مان ئاره‌قی ڕه‌شوشینمان ده‌ردا هه‌تا سه‌ربانمان ماڵی. ده‌مه‌ونیوه‌ڕۆ، یه‌کدوو پیاوی ئاوه‌دانی، به‌وێدا هاتن، ماندوونه‌بینییان لێکردین. ده‌ستیان بۆ سه‌ربانێک ڕاداشت، کوتیان ئه‌وه‌ش هی ئێوه‌یه‌، ئه‌گه‌ر نه‌یماڵن ده‌ڕووخێ.
ئه‌و سه‌ربانه‌ی ئه‌وان ده‌ستیان بۆ ڕاداشت، به‌ قه‌د هه‌موو بانه‌کانی دیکه‌ ده‌بوو که‌ له‌ به‌یانییه‌وه‌ ماڵیبوومانن. پرسیمان، ئه‌وه‌ چییه‌؟
یه‌کیان کوتی، کادێنی ماڵه‌غای بوو، کۆمه‌ڵه‌ کردی به‌ عه‌مبار.
له‌سه‌ربان چووینه‌خوار. چووینه‌ به‌ر کادێنه‌که‌، ده‌رگای داخرابوو. به‌ زنجیرێکی ئه‌ستووره‌وه‌، دوو قفڵی لێدرابوو. له‌ که‌لێنی ده‌رگاکه‌وه‌ چاومان له‌ ژوورێ کرد. تاریک بوو، به‌ڵام له‌وه‌ نه‌ده‌چوو چۆڵ بێ. تارمایی که‌لوپه‌ل دیار بوو. له‌ گه‌ڵ کاک محه‌ممه‌دی میسری، بزماری ئاڵقه‌ڕێزه‌که‌مان هه‌ڵکێشا و به‌ فانووسێکه‌وه‌ چووینه‌ژوور. کادێنێکی گه‌وره‌بوو، پڕ له‌ که‌لوپه‌ل، که‌ جێجێ خێوه‌تیان به‌سه‌ردا درابوو تا به‌ دڵۆپه‌ ته‌ڕ نه‌بن. کادێنه‌که‌ چه‌ند ژووری دیکه‌شی به‌سه‌ره‌وه‌ بوو، هه‌موویان پڕبوون له‌ که‌لوپه‌ل. له‌ گه‌ڵ کاک محه‌ممه‌د به‌ نێویاندا ده‌گه‌ڕاین و، له‌و جه‌زیره‌ تازه‌ که‌شفکراوه‌دا شتمان ده‌دۆزییه‌وه‌، فانووسمان ڕاده‌داشت و چاومان لێ ده‌کردن. له‌ ئه‌نباری قه‌ڵای ناو چیرۆک و حیکایه‌ت ده‌چوو. پڕ بوو له‌ ئازووقه‌ و کاڵای جۆراوجۆر: چینی و شووشه‌ به‌ کارتۆن، چراتۆڕ، چرای عه‌لادین، چرای گردسۆز، په‌تووی ئه‌ستوور و کوڵکن، نزیکه‌ی چل ته‌نه‌که‌ی پووتی ڕۆن، مره‌بای به‌هێ و دۆشاو له‌ ده‌به‌ی گه‌وره‌ی پلاستیکدا، ڕاخه‌ر و خێوه‌ت، لاستیکی ئوتومبێل و تراکتۆر، پاچ و پێمه‌ڕه و...‌.
ده‌به‌یه‌کمان مره‌با له‌گه‌ڵ خۆمان برده‌وه‌ مقه‌ڕ. له‌و سه‌رما و برسییه‌تییه‌دا، زۆر جێگای گرت. نامه‌یه‌کمان بۆ ناوه‌ندیی کۆمه‌ڵه‌ نارد و له‌و ئه‌نباره‌مان ئاگادار کردن. به‌فر بوو، تراکتۆر و ترێلی ده‌رنه‌ده‌چوو بنێرن بیبه‌ن. هه‌تا ده‌مه‌ونه‌ورۆز، هه‌رچی پێویستمان بوو، له‌وێمان دێنا.


ڕۆژێک، له‌ پشت ته‌پۆڵکه‌کانی نێوان ”کانییه‌ ڕه‌ش“ و ”سه‌درئاباد“ه‌وه‌، ته‌نگی ته‌قه‌ هات. خه‌ڵکی ئاوه‌دانی، که‌ له‌وه‌ ده‌چوو زۆر جار به‌ هانای ڕێبواری واوه‌ چووبن، به‌ نان و پێخۆر و جلوبه‌رگی زیاده‌ و پشتێن و گوریسه‌وه‌ به‌ دووی ته‌قه‌که‌دا چوون. دوای ماوه‌یه‌ک گه‌ڕانه‌وه‌. کۆمه‌ڵێک پێشمه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵه‌ که‌ بریندارێکیان ده‌برد بۆ نه‌خۆشخانه‌ی کۆمه‌ڵه‌ له‌ سه‌درئاباد، له‌ نێو به‌فردا ڕێگه‌یان ون کردبوو. ئه‌وان بوون ته‌قه‌یان کردبوو، تا ئه‌گه‌ر ئاوه‌دانییه‌ک نزیک بێ، به‌ ده‌نگیانه‌وه‌ بچن.

شه‌وێکی سارد
به‌فر شه‌ویش هه‌ر باری. به‌ زریانێکی سارده‌وه‌، باڕنی ده‌کرد. کووره‌ی دارمان پێوه‌نابوو. هیلاک و شه‌که‌ت له‌ به‌فرماڵینی ئه‌و ڕۆژه‌، هه‌موومان له‌ ده‌وری دانیشتبووین. نیوه‌شه‌و، نۆره‌ نیگابانیی من بوو. جلی گه‌رمم له‌به‌ر کرد. ڕه‌حیم پاڵتۆیه‌کی ئه‌ستووری درێژی هه‌بوو، کوتی ئه‌وه‌ش به‌سه‌ر پاڵتۆکه‌ی خۆتدا له‌به‌ر که‌. که‌ چوومه‌ده‌ر، شه‌وێک بوو له‌وشه‌وانه‌ی کورد ده‌ڵێ ”گورگ ئه‌وماڵه‌وماڵ ناکا“. پشت مقه‌ڕ، چه‌ند تایه‌ گیای لێبوو. زریان که‌ به‌ نێو تایه‌ گیاکاندا ده‌کشا، نووزه‌ و هاژه‌یه‌کی سه‌یری ده‌هات.
له‌ باڕنی وا به‌هێزدا، مرۆڤ چاوی هه‌ڵنایه‌. ڕوو له‌هه‌ر لایه‌ک ده‌که‌ی، باڕن تێت ده‌هاڵێ و سنگ و به‌رۆکت ده‌گرێته‌وه‌. سمێڵ و برۆ و برژانگ و قژ، یه‌کپارچه‌ ده‌بێته‌ سه‌هۆڵ. که‌ نیگابانی دواتر هاته‌ جێم، ده‌تگوت له‌ سه‌خڵه‌تێکی گه‌وره‌ ڕزگار بووم. به‌زه‌ییشم به‌ودا ده‌هات که‌ له‌و سه‌رما و کڕێوه‌یه‌دا ده‌بێ ڕاوه‌ستێ. چوومه‌وه‌ ژوور. کووره‌که‌ سکڵی سووری داخستبوو. هێشتا چه‌ند که‌س له‌ هاوڕێیان دانیشتبوون. ئازاد، کترییه‌که‌ی وه‌سه‌رنابوو، چای ده‌م کردبوو، سفره‌یه‌ک نانی له‌ گه‌ڵ قاپێک مره‌با دانابوو. کوتی هه‌تا به‌یانی، ناهێڵم نیگابانه‌کان بێنان و چا بن. ماوه‌یه‌ک پێچوو، هه‌تا هه‌ست به‌ گه‌رمای ژووره‌که‌ بکه‌م. ئه‌و شه‌وه‌، تا به‌ره‌به‌یان، له‌ گه‌ڵ ئازاد و ڕه‌حیم و کاک ڕه‌شاد و، دۆسته‌ قسه‌خۆشه‌که‌مان دانیشتین. گه‌ڵاڵه‌ی چه‌ند ده‌رسی تێکه‌ڵ حیکایه‌تمان ئه‌و شه‌وه‌ داڕشت.



ده‌مه‌و نه‌ورۆز، هێشتا به‌فرێکی قورس له‌ عه‌رزدابوو. خه‌ڵک نیگه‌رانی ئه‌وه‌ بوون به‌فر جارێ نه‌چێته‌وه‌ و تفاقیان لێ ببڕێ و ماڵاتیان قڕان بکا. به‌ڵام وای لێنه‌هات. به‌یانییه‌ک که‌ له‌خه‌و هه‌ستاین، شه‌ماڵێکی خۆش هه‌ڵیکردبوو. به‌فر خه‌ریک بوو ده‌تواوه‌ و جۆگه‌له‌ ئاوی باریک له‌ بن ڕنووه‌ به‌فره‌کانه‌وه‌، ده‌هاتنه‌ ده‌ر. هه‌تا دوانیوه‌ڕۆ، ‌ڕه‌شایی هه‌تا بناری شاخه‌کان هه‌ڵکشا.. گڵێکی نه‌رم وه‌ده‌رکه‌وتبوو. بۆن و به‌رامه‌ی وڵات گۆڕا. بۆنی به‌هار نزیک ببووه‌وه‌. ئاوه‌دانی جووڵه‌ی تێکه‌وته‌وه‌ و کۆڵانه‌کان و دانگه‌کانی ده‌وروپشتی ئاوه‌دانی پڕ بوون له‌ هۆڕه‌ و باڕه‌ی ماڵاتی که‌یفساز. ڕه‌شه‌وڵاغ و مه‌ڕ و بزن و به‌رخ و کاریله‌ی تازه‌زێ، به‌ گه‌رمای هه‌تاوێکی خۆش و بۆنی خاکی ته‌ڕ که‌وتبوونه‌ جووڵه‌.

به‌هار بوو هێزه‌کانی حکوومه‌ت شه‌وێک ده‌وری ”خوراسانه“‌یان گرت و، شه‌ڕێکی گه‌رم ده‌ستی پێکرد. هێرشه‌که‌، تێکشکێندرا و هێزه‌کانی حکوومه‌ت پاشه‌کشه‌یان پێکرا. کۆمه‌ڵێک پێشمه‌رگه‌ی کۆمه‌له‌ شه‌هید بوون و، چه‌ند که‌سیش بریندار بوون. یه‌کیان کاک سه‌عیدی گه‌وهه‌ری بوو که‌ برینه‌که‌ی قورس بوو. کاک سه‌عید پیاوێکی له‌سه‌ره‌خۆ، قسه‌خۆش و وردبین بوو. له‌ هێزی پێشره‌و ناسیبووم. ماوه‌یه‌ک دواتر، له‌ بیمارستانی ”سه‌درائاباد“، گیانی به‌خت کرد و له‌ ”سه‌ردئاباد“ ئه‌سپه‌رده‌ کرا.‌

ئێوارانی ”عیلماباد“م به‌ ده‌نگی ڕادیۆی یه‌کیه‌تیی نیشتیمانی بیر دێته‌وه‌. کۆنه‌ ڕادیۆیه‌کی سێ مه‌وجی Aiwa م هه‌بوو. ئه‌وکاته‌، ڕادیۆیه‌کی باش، بۆ پێشمه‌رگه‌، شتێکی به‌ نرخ بوو. له‌ نێو هه‌موومان، ڕه‌حیم باشترین ڕادیۆی هه‌بوو. ڕادیۆیه‌کی پێنج مه‌وجی ته‌نک، که‌ شه‌پۆلی کورتی زۆر باش وه‌رده‌گرت. له‌ به‌رگی نایلۆنی گرتبوو، بۆ گۆڕینی باتریی ڕادیۆکه‌ش، له‌و جێیه‌ که‌لێنێکی له‌ نایلۆنه‌که‌ کردبوو و سه‌ره‌که‌ی چه‌سپی لێدابوو. پێشمه‌رگه‌، ئه‌غڵه‌ب، شتێکیان هه‌بوو دڵیان پێی خۆش بێ: ڕادیۆیه‌کی پێنج مه‌وج، قه‌ڵه‌مێکی شیفێرز، جامانه‌یه‌کی چاک یان ڕه‌شتییه‌کی ئاوریشمی ئه‌سڵ، په‌سته‌کێکی هه‌ورامان یان کاپشنێکی ئه‌مریکایی، یان جووتێک پێڵاوی ئادیداسی ئه‌سڵ. من شه‌ده‌یه‌کی ئاوریشمم هه‌بوو. هی کچێکی پێشمه‌رگه‌ بوو. له‌سه‌ری ده‌کرد. زۆرم حه‌ول له‌گه‌ڵ دا، هه‌تا لێم ئه‌ستاند.

ئێوارانه‌ به‌ تامه‌زرۆیی ڕادیۆ کۆنه‌که‌مم هه‌ڵ ده‌کرد و گوێم ده‌دا باسی شه‌ڕه‌کانی پێشمه‌رگه‌ی ئه‌و دیو. هه‌واڵه‌کان، هه‌رکامیان وه‌ک کورته‌چیرۆکێکی پڕ له‌ حه‌ماسه‌ ده‌خوێندرانه‌وه‌. دواتر زانیم ئه‌و که‌سه‌ی هه‌واڵه‌کان ده‌خوێنێته‌وه‌، فه‌رهاد سه‌نگاوییه‌. ده‌نگی بێژه‌ره‌که‌، ناوه‌رۆکی هه‌واڵه‌کان و، ناوی که‌سه‌کان و شوێنه‌کان، هانده‌ر و بزوێنه‌ر بوون: تیپ، که‌رت، مه‌فره‌زه‌، سه‌رکردایه‌تی، بابه‌گوڕگوڕ، تیپی 47ی پیره‌مه‌گروون، شارباژێر، هه‌ڵۆکانی قه‌ندیل، ئه‌وانه‌ سه‌رجه‌م جۆرێک له‌ نووسین و خوێنده‌وه‌یان دێنا ناو زه‌ینم که‌ شکۆیه‌کی تایبه‌تی هه‌بوو.

نزیکه‌ی مانگێکی به‌هار چووبوو، حکوومه‌ت هێزی کۆ ده‌کرده‌وه‌ بێته‌ سه‌ر ناوچه‌که‌. ناوه‌ندی، پێیان ڕاگه‌یاندین بگوێزینه‌وه‌ بۆ گه‌ورکان.

نۆڤامبری 2009







بگه‌ڕێوه‌|2445 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌|5 بۆچوون| بینێره‌| چاپ
aziz | 16 Dec 2009 - 21:11
کاک ناسر گیان سڵاو. بیره‌وه‌رییه‌که‌ت زۆر خۆش بوو. ئه‌گه‌رچی ئه‌و ده‌ورانه‌ من مناڵ بووم، به‌ڵام زۆر له‌ گه‌ڵ ئه‌و بیره‌وه‌رییانه‌ ژیاوم. به‌ ڕاستی ده‌ستت خۆش بێت. هه‌ر ئه‌م بیره‌وه‌رییه‌ شیرینانه‌ن که‌‌ بێگومان ده‌بنه‌ هۆکاری ئه‌سڵیی په‌یوه‌ستبوونی لاوانی شۆڕشگێڕی کوردستان به‌ ڕیزی پڕ له‌ شانازیی کۆمه‌له‌. بریا سه‌دانی وه‌ک تۆمان بوایه‌ به‌م چه‌شنه‌ باسی ڕووداوه‌ کانی کردبایه‌. سه‌رکه‌وتوو بیت برای ئازیزم.
برات عه‌زیزی ئاجیکه‌ند

معروف | 15 Dec 2009 - 18:02
کاک ناسر سڵاو
بیره‌وه‌ریه‌کانت زۆر خۆشن ده‌ستت خۆش بێت. باسی عیلمابادت کرد و شه‌‌ڕێ خوراسانه له به‌هاره‌که‌یدا. له به‌هاردا په‌لێک که منیشی تێدا بووم له سه‌قزه‌وه هاتینه عیلماباد و له سه‌ر ته‌ره‌غه به نۆبه ده‌سته‌کانمان ده‌مانه‌وه. له شه‌ڕی خوراسانه کاک علی میرزایی له‌و په‌له گیانی به‌خت کرد. کاک علی، هه‌روه‌ک تۆش باست کردوه، هه‌موو ئێواره‌یه‌ک ڕادیو یه‌کیه‌تی بۆ ده‌گرتین و ئه‌ویش ڕادیۆیه‌کی هه‌بوو. که‌سێکی زۆر خۆشه‌ویست بوو. که‌م باسی کراوه بۆیه لێره‌دا مجالی ئه‌وه هات یادێکی لێ بکه‌م.
........
کاک مه‌عرووفی به‌ڕێز! سپاس بۆ ئه‌و بیرهێنانه‌وه‌یه‌. هیوادارم که‌سانی دیکه‌ش که‌ بیره‌وه‌رییه‌کان ده‌خوێننه‌وه‌، ئه‌گه‌ر زانیارییه‌ک یان یادێکیان هه‌یه‌ که‌ دیمه‌نه‌کان ته‌واوتر ده‌کا، لێره‌ بینووسن.

یونس مه‌ولوودپور | 3 Dec 2009 - 11:40
سڵاو کاک ناسری ئازیز
ده‌سته‌کانت خۆش بیت بۆ نووسینه‌وه‌ی بیره‌وه‌رییه‌کانت. من وه‌ک خۆم که‌ بیره‌وه‌ریه‌کانت ده‌خوێنمه‌وه‌ هه‌ستێکی سه‌یر دامده‌گرێ و باوه‌ڕ بکه‌ن له‌ دڵه‌وه‌ ده‌گریم، یه‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ی ئاخ و جه‌خار که‌ کۆمه‌ڵه‌ ئاوای لێهات. ماڵی ئه‌وه‌ کاوڵ بێت وای له‌و حیزبه‌ کردو ئێمه‌شی تووشی هه‌ست کردن به‌ ڕه‌نج به‌ خه‌ساری کرد.
دووهه‌م ئه‌وه‌که‌ من خۆم بنه‌چه‌که‌م و ئێستاش هێندێک خزمی دوورم له‌و ناوچه‌یه‌ ده‌ژین که‌ تو لێی ژیاوی و له‌ بیره‌وه‌رییه‌کانیشدا باسی ده‌که‌ی وه‌ک ئاواییه‌کانی قۆرغان و وه‌ته‌میش و سونجاخ و ئازاد و حاجیاڵیکه‌ند و خات و خاس .... من ماوه‌یه‌ک به‌ر له‌وه‌ی که‌ بێمه‌ ده‌ره‌وه‌ واته‌ به‌هاری ساڵی هه‌زارو سێسه‌دو حه‌فتاوحه‌وت سه‌ردانی ئه‌و ناوچه‌یه‌م کردو بۆ ئاخر جار بینیم. ئێستاش دیمه‌نه‌کانی ئاڵ مه‌ڵووم له‌ به‌ر چاوه‌ ، باغی سه‌رێی سونجاخم هه‌ر له‌ یاده‌ . بۆیه‌ له‌ دڵه‌وه‌ ده‌گریم و ده‌ڵێم تۆ بڵێیت جارێکی تر ئه‌و سروشته‌ جوانه‌ ببینمه‌وه‌.

کاک ناسر تۆ هه‌ر فێری به‌ به‌رهه‌مه‌ جوانه‌کانت بمانگریه‌نی.قه‌رزار بارمان بێ ئه‌گه‌ر گریانمان لێ ببڕی.چونکه‌ گریانه‌ که‌ وا ده‌کات داخو خه‌فه‌ته‌کان هه‌ڵڕێژێن.ئێمه‌ نه‌خۆشی ده‌ستی تۆین تکایه‌ ده‌رمانمان بکه به‌ڵام منه‌تمان به‌سه‌ردا مه‌که‌.
هه‌ر بژیت
برات یونس

Marall | 27 Nov 2009 - 10:42
Dast xosh. Jwant hondotawa. Aw hamowa wordakariyat chon la bira!

samuel kermashani | 27 Nov 2009 - 00:25
به‌ڕاستی ده‌سته‌کانت خۆش بێت بیره‌ورییه‌کی زۆر جۆان و به‌ نرخ بوو به‌ڕاستی کۆمه‌له‌ شه‌هیدی زۆری داوه،‌ ئینسانی تێکۆشه‌ری زۆر له‌ ده‌ست داوه،‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ جێگای نگه‌رانییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م سه‌رکرده‌انه‌ به‌ هۆ‌ی پیش برد‌نی شه‌خس په‌رستی و فه‌رد په‌رستی جا کۆمه‌ڵه‌ یان به‌ ئه‌م رۆژگاره‌ گه‌یاند من ر‌قم هه‌یه‌ له‌ سه‌رکرده‌کانی ئه‌مڕۆی کۆمه‌ڵه‌ چون بۆ پیشوه‌برده‌نی کۆمه‌ڵه‌ ئیشیان نه‌کرد بلکۆ بۆ تێکدانی کۆمه‌ڵه‌ ئیشیان کرد. ده‌ردی دڵم زۆر زۆره‌ ڕۆژێک حه‌ز ده‌که‌م مزاحمت بم ده‌ردی دڵی خۆم و هه‌ستی خۆم باس بکه‌م بۆت.

بۆچوون بنێره‌






ده‌ستپێ��|پێوه‌ند�� |copyright © 2009 sharistan.org|Design by Chia