شێعر
شێعری وه‌رگێڕدراو
ده‌نگ‌ودیمه‌ن
گفتوگۆ
وێنه‌ی ئه‌مجاره‌‌
avatar

بیروڕا

avatar

میرزا غوڵام ئه‌حمه‌د مرۆڤ ڕزگار ده‌کا!

2 Jun 2009

شاری قوم
ماوه‌یه‌ک له‌وه‌پێش هه‌واڵێک به‌ وێنه‌ و فیلمه‌وه‌ له‌ سایته‌کانی ئێران بڵاو کرایه‌وه‌: له‌ شاری قوم پیاوێک ئیددیعای پێغه‌مبه‌رایه‌تی ده‌کا.
پیاوه‌که‌، باڵابه‌رزێکی گه‌نمڕه‌نگه‌. ڕیشێکی درێژی ڕه‌شی دووفاقی به‌رداوه‌ته‌وه‌. پرچیشی وه‌ک ده‌روێشان درێژ کردووه‌ته‌وه‌ و له‌ پشته‌وه‌ به‌ستوویه‌تی. به‌رگێکی سه‌رتاپا سپیی له‌به‌ردایه‌. که‌سێک که‌ له‌وه‌ده‌چێ هه‌واڵنێر بێ، ده‌نگی دێ و خۆی دیار نییه‌، پرسیاری لێده‌کا تواناییه‌کانی تۆ چین؟ ئه‌و پیاوه‌ی ده‌ڵێ پێغه‌مبه‌رم، وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌:
- ”به‌سه‌ر هه‌موو زه‌ڕڕاتی کائیناتدا ده‌ستم ده‌ڕوا. خوا ئه‌و توانایه‌ی پێ به‌خشیوم.“
کامێراکه،‌ دوای تاوێک ده‌چێته‌ سه‌ر پیره‌پیاوێکی ماندووی ڕیشهاتوو، که‌ له‌ داڵانی ماڵه‌که‌ دانیشتووه‌ و ده‌ڵێ ”هاتووم به‌ خزمه‌تی حه‌زره‌تی پێغه‌مبه‌ر بگه‌م!“
کابرا سپیپۆشه‌که‌ی ئیددیعای پێغه‌مه‌رایه‌تی ده‌کا، له‌ درێژه‌ی قسه‌کانیدا ئاماژه‌ به‌ سیستمی کامپیۆته‌ر ده‌کا و ده‌ڵێ: ”من په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ خودا هه‌یه‌. خودا زانیارییه‌کانم له‌ مه‌رکه‌زه‌وه‌ بۆ ده‌نێرێ و من لێره‌ ده‌ست به‌ دوگمه‌یه‌کدا ده‌نێم و له‌سه‌ر شاشه‌که‌ هه‌موو شتێک دێته‌ به‌رچاوم“. ئه‌مجار ڕوو وه‌رده‌گێڕێ و له‌ که‌سێک ده‌پرسێ: ”ئه‌رێ ناوی چییه‌ ئه‌و شته‌ی دوگمه‌کانی هه‌یه‌؟“
ده‌نگێک، له‌ که‌سێکی مه‌جلیسه‌که‌وه‌ دێ که‌ سیمای دیار نییه‌، ده‌ڵێ: ” کیبۆرد!“
حه‌زره‌ته‌که‌ ده‌ڵێ: ”ئا، ئا، ده‌م خۆش. کیبۆرد. من له‌م عیلمه‌ تازه‌یه‌ زۆر نازانم، بۆیه‌ ناوه‌که‌یم له‌ بیر نه‌بوو.“

رووسیا
له‌ ڕووسیا، ”پێغه‌مبه‌ر“ێکی دیکه‌، خه‌ڵکی تووشی کێشه‌ کردبوو. ماوه‌یه‌ک له‌وه‌ پێش، ڕاگه‌یه‌ندرا په‌یره‌وانی فیرقه‌یه‌کی دینی له‌ ڕووسیا، په‌نایان بۆ ئه‌شکه‌وتێک بردووه‌. منداڵه‌کانیان له‌و ئه‌شکه‌وته‌دا خه‌ریک بوون له‌ برسان ده‌مردن. پیاوی ده‌وڵه‌ت چوون داوایان لێکردن له‌م ئه‌شکه‌وته‌ وه‌رنه‌ ده‌ر. گوتیان:
”ڕابه‌ره‌که‌مان ده‌ڵێ قیامه‌ت نزیکه‌. هاتووینه‌ ئه‌م ئه‌شکه‌وته‌ تا قیامه‌ت ده‌قه‌ومێ“.
چوون به‌ دووی ڕابه‌ره‌که‌یاندا گه‌ڕان تا پێی بڵێن ”کاکه‌! ئه‌م په‌یڕه‌وانه‌ت بانگ بکه‌ ده‌ره‌وه‌. ئه‌گه‌ر قیامه‌ت نزیکه‌، په‌یڕه‌وانی تۆش وه‌ک خه‌ڵکی دیکه‌. ئه‌و فه‌قیرانه‌ت بۆ له‌و ئه‌شکه‌وته‌ کردووه‌؟“
به‌ڵام ڕابه‌ره‌که‌ خۆی له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌کی ده‌روونی بوو! ئاژانسی په‌یامنێر له‌ بابه‌ت ئه‌و ڕووداوه‌ نووسیویه‌تی:

”جێی ئاماژه‌یه‌ كاربه‌ده‌ستانی ڕووسیا توانیویانه‌ حه‌وت ژن له‌و ئه‌شكه‌وته‌ بێننه‌ ده‌ر و بۆ ئه‌م كاره‌ش مه‌جبوور بوون (پیوتر كۆزنتسۆف) كه‌ خۆی به‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌و گرووپه‌ ئاینییه‌ ده‌زانێت له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ده‌روونی بێننه‌ده‌ر و بیگه‌یه‌ننه‌ ئه‌و ئه‌شكه‌وته‌.“


ئه‌ندۆنێزیا
له‌ ئه‌ندۆنێزی ماوه‌یه‌ک له‌وه‌ پێش، کێشه‌یه‌کی خوێناوی له‌ نێو دوو گرووپی موسوڵماناندا سه‌ری هه‌ڵدابوو‌. لایه‌نێکی کێشه‌که‌ ئه‌وانه‌ بوون که‌ به‌ فیرقه‌ی ئه‌حمه‌دیه‌ ناسراون. ماڵپه‌ڕی فارسیی بی‌بی‌سی نووسی:

”هوداران احمدیه می گویند که میرزا غلام احمد، بنیانگذار این فرقه که در سال ۱۹۰۸ در هند درگذشت، یک پیامبر بود.
فرقه احمدیه که اواخر قرن نوزدهم در پاکستان بنیان نهاده شد، ... میرزا غلام احمد را به عنوان "منجی بشریت" معرفی می کند.“

کورته‌ی هه‌واڵه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌: کۆمه‌ڵيک له‌ موسوڵمانان، که‌ به‌ فیرقه‌ی ئه‌حمه‌دیه‌ ناسراون، ده‌ڵێن میرزا غوڵام ئه‌حمه‌د، کوچکردووی 1908ی زایینی، په‌یامبه‌ر و ڕزگارکه‌ری مرۆڤه‌. موسوڵمانانی دیکه‌، که‌ پێغه‌مبه‌ربوونی میرزا ئه‌حمه‌دیان بۆ قووت ناچێ، هه‌ڵیانکوتاوه‌ته‌ سه‌ر په‌یڕه‌وانی.

له‌ سه‌رده‌می ئێمه‌دا که‌م نین ڕزگارکه‌ری وا که‌ ئیددیعا ده‌که‌ن خه‌ڵک ڕزگار ده‌که‌ن. ئه‌وانه‌ سه‌رۆککۆمار بن یان سه‌رکرده‌ی حیزب یان ته‌نانه‌ت ڕابه‌ری فیرقه‌یه‌کی بێدین، بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ ڕزگارکردنی مرۆڤ ته‌نیا له‌ خۆیان ده‌وه‌شێته‌وه‌.
تایبه‌تمه‌ندییه‌کی سه‌رسوڕهێنه‌ری سه‌رده‌می ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌: ئه‌وانه‌ی بڕوایان به‌ دین نییه و‌، ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی سه‌رده‌مێکی درێژ به‌ ماتریالیست ناسرابوون (وه‌ک سه‌فه‌ر مراد نیازۆف، سه‌رکۆماری پێشووی تورکمه‌نستان، ئه‌ندامی پێشتری حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیه‌ت)، زیاتر له‌ پێشه‌وایانی دینی، هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن له‌ باری مه‌عنه‌وی و ڕووحییه‌وه‌ سه‌یته‌ره‌ به‌ سه‌ر په‌یڕه‌وانیاندا بکه‌ن.

له‌ سه‌رده‌می ئێمه‌دا، که‌م نین ئه‌و که‌سانه‌ی خۆیان به‌ پێغه‌مبه‌ر و خاوه‌نی توانای ڕزگاریبه‌خش ده‌زانن. هه‌ندیکیان - وه‌ک پیاوه‌ سپیپۆشه‌که‌ی خه‌ڵکی شاری قوم- به‌ ئاشکرا ئیددیعای پێغه‌مبه‌ری ده‌که‌ن و هه‌ندێکیان خۆیان به‌ پێغه‌مبه‌ر ده‌زانن و به‌ زمان نایڵێن.


زیمبابوێ
به‌م دواییانه‌، ڕابیرت مۆگابه‌ی سه‌رۆک کۆماری زیمبابوێ، که‌ 29 ساڵه‌ سه‌رۆککۆماره‌ و له‌ ده‌وری یه‌که‌می هه‌ڵبژاردندا ده‌نگی نه‌هێنایه‌وه‌، وتی: ”کورسیی سه‌رۆککۆماری به‌ده‌سته‌وه‌ ناده‌م. خودا ئه‌و کورسییه‌ی به‌ من داوه‌ و که‌س ناتوانێ لێم بستێنێ“.

تورکمه‌نستان
سه‌فه‌رمراد نیازۆف، که‌ له‌ هه‌شتاکاندا، سکرتێری حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیه‌ت له‌ تورکمه‌نستان بوو و، دواتر بوو به‌ سه‌رۆکی ”مادام‌العمر“ی تورکمه‌نستان، له‌م دواییانه‌دا خۆی لێبوو به‌ پێغه‌مبه‌ر. کتێبێکی نووسی به‌ ناوی ”ڕووحنامه“‌ و له‌ مزگه‌وته‌کان له‌ لای قوڕئان داینا. بۆ ئه‌وه‌ی کتێبه‌که‌ پیرۆزتریش بێ، به‌ چه‌ند میلیۆن دۆلار که‌شتییه‌کی فه‌زایی ڕووسیای به‌ کرێ گرت و ”ڕووحنامه“‌ی له‌ بنکه‌یه‌کی فه‌زایی قه‌زاقستانه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئاڵایه‌کی وڵاته‌که‌ی نارده‌ ئاسمان. سه‌فه‌رمراد ڕایگه‌یاند هه‌رکه‌س سێ جار ”ڕووحنامه“‌ بخوێنێته‌وه‌ ده‌چێته‌ به‌هه‌شت. له‌ تورکمه‌نستان، تا ساڵی 2006‌‌ که‌ سه‌فه‌ر مراد سه‌رۆک بوو، ئه‌و شۆفیرانه‌ی ده‌یانه‌ویست ئیجازه‌ی لێخوڕین وه‌ربگرن، ده‌بوو ”ڕووحنامه“‌ش له‌به‌ر بکه‌ن. سه‌فه‌ر مراد، ناوی که‌سوکاری خۆی له‌ مانگه‌کان و ڕۆژه‌کانی هه‌فته‌ و ساڵ نابوو. ڕۆژی شه‌ممه‌ی به‌ ناوی کتێبه‌که‌ی خۆیه‌وه‌‌ ناو نابوو ”ڕووحنامه‌“. هه‌روه‌ها ناوی دایک وباوکی له‌ سه‌ر دوو ڕۆژی هه‌فته‌ دانابوو. له‌ نێو مانگه‌کانیشدا، مانگی ژانوویه‌ی‌ ناو نابوو ”تورکمه‌نباشی“ که‌ له‌قه‌بی نیازۆف خۆی بوو، سێپتامبر به‌ ناوی کتێبه‌ پیرۆزه‌که‌ی نیازۆفه‌وه‌ ناوی نرابوو مانگی ”ڕووحنامه“، مانگی ئاپریلیش به‌ ناوی دایکی نیازۆفه‌وه‌ ناونرابوو ”قوربان سوڵتان“. ئه‌م ژنه‌، واته‌ قوربان سوڵتانی دایکی نیازۆف، ساڵی 1948 له‌ بوومه‌له‌رزه‌یه‌کدا گیانی سپارد و ئه‌وکات که‌ له‌ ماڵێکی هه‌ژارانه‌دا ده‌ژیا هه‌رگیز به‌ خه‌یاڵیدا نه‌ده‌هات ڕۆژگارێک دێ کوڕه‌که‌ی په‌یکه‌ری ئاڵتوونی بۆ ساز بکرێ و خۆی ڕۆژ و مانگ و ساڵی به‌ ناوه‌وه‌ بکرێ. ‌وه‌زیری ناوخۆی تورکمه‌نستان له‌ به‌یانێکی ڕه‌سمیدا رایگه‌یاند سه‌فه‌ر مراد هاوشانی پێغه‌مبه‌ره‌ و خه‌ڵک ده‌بێ به‌ ده‌سنوێژه‌وه‌ ده‌ست له‌ کتێبه‌که‌ی بده‌ن. له‌ ماوه‌ی ده‌ ساڵدا، له‌ هه‌موو به‌رنامه‌ تلڤزیۆنییه‌کانی هه‌موو کاناڵه‌کانی تورکمه‌نستاندا ده‌بوو وێنه‌ی سه‌فه‌ر مراد نیازۆف له‌ گۆشه‌یه‌کی شاشه‌که‌ دیار بێ.

ئاره‌زووی مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ ژیانی تێروته‌سه‌ل و به‌خته‌وه‌ر بگا و له‌ چنگ مه‌ینه‌ت و نه‌خۆشی و به‌ڵای ناسراو و نه‌ناسراو ڕزگار بێ، وای کردووه‌ مرۆڤ به‌ ئومێده‌وه‌ له‌ ڕزگاریبه‌خشێک بگه‌ڕێ. ئه‌و ده‌ور وجێگایه‌ی ساڵان چاک و پیر بوویان، ئێستا جاری وایه‌ حیزب و فیرقه‌ی سیاسی و گرووپی دیکه‌ ده‌یبینن.

له‌ کوردستان زۆر چاک و پیر هه‌ن، خه‌ڵک نیاز و حاجه‌ت ده‌به‌نه‌ لایان. بۆ ژانه‌سک ده‌چنه‌ سه‌ر چاکێک و، بۆ باداری و نه‌زۆکی، پیرێکی دیکه‌ هه‌یه‌. گرفته‌که‌ ئه‌وه‌یه‌: ئه‌و شه‌خسه‌ی خه‌ڵک بۆ چاره‌ی ژانه‌سک ڕووی تێده‌که‌ن، هه‌ژاره‌ له‌وانه‌یه‌ خۆی به‌ سکچوون مردبێ.

ئه‌وه‌ی بازاڕی ئه‌وانه‌‌ گه‌رم ده‌کا، ساویلکه‌یی په‌یڕه‌وانیانه‌. ئه‌وانه‌ی ده‌ڵێی جادوویان لێکراوه. ئه‌وانه‌ی ده‌ڵێی ئه‌وه‌یان به‌ چاره‌نووسی خۆیان داناوه‌ هه‌تا ده‌ژین عه‌بد و کۆیله‌ بن.
بگه‌ڕێوه‌|2154 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌|1 بۆچوون| بینێره‌| چاپ
هاوڕێ | 3 Jun 2009 - 09:42
بابه‌ته‌که سه‌رنجڕاکێشه و هاوکات یه‌کدوو پرسیاری لا دروست کردم. دیاره پرسیاره‌کان له کاک ناسره نه‌ک له بابه‌ت نووسراوه‌که. کاک ناسر ده‌ڵێ: "له‌ سه‌رده‌می ئێمه‌دا که‌م نین ڕزگارکه‌ری وا که‌ ئیددیعا ده‌که‌ن خه‌ڵک ڕزگار ده‌که‌ن. ئه‌وانه‌ سه‌رۆککۆمار بن یان سه‌رکرده‌ی حیزب یان ته‌نانه‌ت ڕابه‌ری فیرقه‌یه‌کی بێدین، بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ ڕزگارکردنی مرۆڤ ته‌نیا له‌ خۆیان ده‌وه‌شێته‌وه‌." منیش له‌و باوه‌ڕه‌دا که سه‌رکرده‌ی حیزبێکیش هه‌مان ئاماجی هه‌یه که سه‌رۆک فیرقه‌یه‌ک هه‌یه‌تی، به‌ڵام ڕێبازه‌که‌یان جیاوازه. کاک ناسر دیسان ئێژێ: "ئه‌وه‌ی بازاڕی ئه‌وانه‌ گه‌رم ده‌کا، ساویلکه‌یی په‌یڕه‌وانیانه‌." بۆم بوو به پرسیار ئاخۆ کاک ناسر که پێشتر ڕاسته‌وخۆ ئه‌ندامی حیزبی سیاسی بوو وه‌ک ئێستا بیری له سه‌رکرده حیزبه‌کان ده‌کرده‌وه یان ئێستا به‌و ئاکامه گه‌یشتووه؟ ئایا کاک ناسر ئه‌مڕۆ دوێنیی خۆی وه‌ک یه‌کێک له‌و "په‌یڕه‌وانه ساویلکانه" لێکده‌داته‌وه که خۆی به خۆی نه‌ده‌زانی، یان ئه‌و کاتیش هه‌ستی پێده‌کرد و باوه‌ڕی پێی هه‌بوو؟

.........
برای به‌ڕێز! سپاس بۆ ئه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ت‌ به‌ وردی خوێندووه‌ته‌وه‌. ئه‌وه‌ی ئێستا به‌ کورتی بتوانم له‌م بابه‌ته‌وه‌ بیڵێم ئه‌وه‌یه‌:
1/ له‌م نووسراوه‌یه‌دا مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ هه‌موو سه‌رۆککۆمار و سه‌رکرده‌ی حیزبێک ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ و ئه‌و ڕوانینه‌یان هه‌یه‌. ئه‌و نموونانه‌ی مه‌به‌ستم بوون ناوم هێناون. له‌ ئاستێکی که‌مڕه‌نگتردا، نموونه‌ی دیکه‌ش له‌ چه‌شنی کاسترۆ ده‌کرا باسیان بکرێ و پێموابوو نووسراوه‌که‌ دریژ ده‌کاته‌وه‌.
2/ ئه‌و کاته‌ی من ڕاسته‌وخۆ کاری سیاسی و حیزبیم کردووه‌، ئه‌وه‌نده‌ی ڕوانین و دیارده‌ی له‌و چه‌شنه‌م دیبێ، هه‌وڵمداوه‌ ڕه‌خنه‌ی لێ بگرم. ئه‌و ڕه‌خنه‌یه‌ له‌ هه‌ندێک له‌ نووسراوه‌کانی ڕابوردوومدا هه‌یه‌. ئه‌و ڕوانینه‌ له‌ حیزبه‌کانی ئێمه‌شدا جاری وایه‌ هه‌ندێک سێبه‌ری ده‌بیندرێ، دیاره‌ نه‌ک به‌و شێوه‌ زه‌قه‌ و ئاوا هه‌مه‌لایه‌نه‌ و به‌ شێوه‌ی ئیددیعای پێغه‌مبه‌رایه‌تی.
3/ له‌ ڕوانگه‌ی منه‌وه‌، ئه‌وه‌ی به‌ پله‌ی یه‌که‌م ده‌رفه‌تی خۆگرتن و قه‌وام گرتنی ئه‌و چه‌شنه‌ که‌سایه‌تییه‌ ده‌دا، نه‌ک تایبه‌تمه‌ندیی فه‌ردیی که‌سه‌کان، به‌ڵکوو کۆمه‌ڵگاکه‌یه‌. له‌و کۆمه‌ڵگایانه‌دا که‌ ده‌رفه‌تی یه‌کسان بۆ گه‌شه‌کردن و پێگه‌یشتنی مرۆڤه‌کان هه‌یه‌ و ئازادییه‌کی زیاتر بۆ ڕاده‌ربڕین، ئیراده‌نواندن، فێربوون و گه‌ڕانی زانیاری هه‌یه‌، دیارده‌ی له‌م چه‌شنه‌ به‌ ده‌گمه‌ن ده‌بیندرێ. ئه‌و دیارده‌یه‌ زیاتر له‌ کۆمه‌ڵگای داخراو و سه‌رکوتکراو و نیازمه‌ندی ”ڕزگارکه‌ر“ ده‌وه‌شێته‌وه‌.

بۆچوون بنێره‌